ใบบัวบกช่วยลดอาการบวม-ช้ำหลังศัลยกรรมได้จริงเหรอ ? พร้อมแนะนำ 5 สารสำคัญ ที่ทำให้ใบบัวบก ลดบวมช้ำได้ดีไม่แพ้ใคร !

ในระยะหลายปีที่ผ่านมา มีความนิยมใช้ใบบัวบกหลังศัลยกรรมเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง เพราะความต้องการลดการใช้ผลิตภัณฑ์เคมี และหันมาเลือกใช้สารสกัดแบบออร์แกนิคมากขึ้น ใบบัวบกจึงถูกนำมาแปรรูปเพื่อใช้ในการดูแลถนอมผิว, รักษาสิว, รักษาแผลไฟไหม้ และแผลเป็นจากการทำเลเซอร์ โดยเฉพาะใช้ช่วยในการลดบวมหลังจากทำศัลยกรรม ซึ่งกำลังได้รับความนิยมเป็นอย่างมาก

ความนิยมในการใช้ใบบัวบก

บัวบก (Gotu kola, Tiger Grass, Indian Pennywort) หรือชื่อวิทยาศาสตร์เรียกว่าCentella asiatica (L.) Urb. เป็นพืชที่มีถิ่นกำเนิดมาจากแอฟริกา แต่ปัจจุบันได้รับความนิยมไปทั่วโลก โดยเฉพาะในแถบเอเชียใต้ และเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ในประเทศอินเดีย มีการใช้บัวบกในศาสตร์อายุรเวท (Ayurveda) มาหลายพันปี เพื่อช่วยในการกระตุ้นระบบประสาท, ฟื้นฟูความทรงจำ และผ่อนคลายจิตใจ

ส่วนการแพทย์แผนจีน มีการใช้บัวบกในการรักษาอาการอักเสบของอวัยวะต่าง ๆ , รักษาแผลในกระเพาะอาหาร และใช้สารสกัดสำคัญบางชนิดในการรักษาโรคมะเร็ง ทางแถบประเทศเพื่อนบ้าน อย่างมาเลเซียและอินโดนีเซีย ใช้พืชชนิดนี้ในการรักษาโรคติดเชื้อทางเดินหายใจ, โรคทางเดินอาหาร และโรคทางเดินปัสสาวะ

แต่สรรพคุณของใบบัวบก ที่หลายประเทศใช้เหมือนกัน คือการใช้รักษาโรคทางผิวหนัง ไม่ว่าจะเป็นการรับประทาน หรือใช้ทาลงบนผิวหนังโดยตรง โดยนิยมนำมาใช้รักษาอาการแพ้, อาการคัน, รักษาโรคผิวหนังอักเสบ (Eczema), โรคสะเก็ดเงิน (Psoriasis), โรคลูปัส (Lupus), โรคเรื้อน, แผลจากซิฟิลิส และใช้ทาเพื่อเร่งการสมานแผล ส่วนของประเทศไทยเอง นิยมนำมาใช้รักษาอาการช้ำใน, แก้ร้อนใน, รักษาแผลในทางเดินอาหาร, บำรุงหัวใจและระบบประสาท, รักษาโรคลมชัก, ใช้ช่วยในการนอนหลับ และรักษาแผลพุพองได้อีกด้วย

5 สารสมานแผล ที่ทำให้คนนิยมใช้ใบบัวบกหลังศัลยกรรม

สารประกอบไตรเทอร์ปีน (Pentacyclic triterpenoid saponins)

อาจเรียกอีกชื่อว่า เป็นกลุ่มเซนเทลลอยด์ (Centelloids) ที่จะช่วยลดการอักเสบของแผล, ช่วยเพิ่มการสร้างคอลลาเจนชนิดที่ 1 และสารไฟโบรเนกติน (Fibronectin) ซึ่งช่วยทำให้แผลเกิดขึ้นได้อย่างสมบูรณ์ เป็นตัวช่วยลดบวมช้ำ และอาจช่วยลดโอกาสการเกิดคีลอยด์จากแผลผ่าตัดได้ ซึ่งมีสารประกอบไตรเทอร์ปีนที่สำคัญ 4 ชนิด ที่พบได้ในบัวบกดังนี้

สารอะเซียติโคไซด์ (Asiaticoside)

เป็นสารสำคัญในบัวบกที่ช่วยเร่งให้แผลหายเร็วขึ้น โดยออกฤทธิ์กระตุ้นการทำงาน และเพิ่มจำนวนของเซลล์ไฟโบรบลาสต์ ที่อยู่ในชั้นหนังแท้ (Dermis) ซึ่งเป็นเซลล์ที่ใช้ในการสร้างคอลลาเจน ที่จะกลายเป็นโครงสร้างหลักในการซ่อมแซมแผล ด้วยเหตุนี้จึงมีการใช้ใบบัวบกหลังศัลยกรรม หลังการผ่าตัดต่าง ๆ อย่างแพร่หลาย เพื่อช่วยให้แผลหายเร็วขึ้น โดยที่ไม่เกิดแผลเป็นปูดนูน ที่อาจเกิดจากการหายของแผลที่ไม่สมบูรณ์

มีการทดลองรักษาแผลในกระต่าย โดยนำสารอะเซียติโคไซด์ ผสมลงในแผ่นไฮเดรเจล แล้วใช้แปะรักษาแผลที่ผิวหนัง พบว่า แผลหายเร็วขึ้น กว่าแผลที่ไม่ได้ทำการรักษาถึง 40% โดยสารอะเซียติโคไซด์ เร่งให้เกิดการสร้างเซลล์ไฟโบรบลาสต์, คอลลาเจน, เคราติน และเนื้อเยื่อที่จำเป็นในการซ่อมแซมแผล โดยไม่ทำให้เกิดเนื้อตาย และไม่ทำให้เกิดความระคายเคืองต่อผิวหนัง ซึ่งสอดคล้องกับการผลการทดลองที่พบว่า การทาอะเซียติโคไซด์เข้มข้น 0.2% จะช่วยเพิ่มความแข็งแรงของแผลได้ถึง 57% และยังช่วยเพิ่มจำนวนไฮดร็อกซีโพรลีน ซึ่งเป็นส่วนประกอบของคอลลาเจนได้ถึง 56% ทำให้แผลหายเร็วขึ้นกว่าเดิมมาก

กรดอะเซียติก (Asiatic Acid)

เป็นสารสำคัญอีกชนิด ที่เป็นตัวช่วยลดบวมช้ำได้หลังจากทำศัลยกรรม เพราะช่วยลดระดับของสารไนตริกออกไซด์ (Nitric Oxide, NO), สารทูเมอร์เนกโครซิสแฟกเตอร์ แอลฟา (Tumor Necrosis Factor- α, TNF- α) และสารอินเตอร์ลิวคิน-1 เบตา (Interleukin-1b, IL-1b) ซึ่งทำให้เกิดการบวมและอักเสบของเซลล์ ที่สำคัญคือ กรดอะเซียติก สามารถบรรเทาอาการเจ็บปวดได้อีกด้วย

สารมาเดคาสโซไซด์ (Madecassoside)

การใช้ใบบัวบกหลังศัลยกรรม จะช่วยลดการอักเสบของผิว ทำให้เนื้อเยื่อยุบบวมเร็ว, ช่วยให้แผลหายเร็ว และผิวเรียบเนียนสม่ำเสมอ เพราะสารมาเดคาสโซไซด์เป็นสารต้านอนุมูลอิสระชั้นดี ที่ช่วยลดการทำงานของสารต้านอักเสบต่าง ๆ เช่น สารไซโตไคน์ IL-1β, สารนิวเคลียร์แฟคเตอร์ แคปปาบี (Nuclear Factor-KappaB, NF-κB) และสาร Toll-like receptor 2 (TLR2)

นอกจากนี้ยังช่วยทำให้ผิวชุ่มชื้นขึ้น ด้วยการกระตุ้นการทำงานของไฮยาลูรอน และอควาพอริน-3 (Aquaporin-3) ที่ผิวหนัง ทำให้ผิวสามารถเก็บความชุ่มชื้นได้ไว้อย่างยาวนาน และยังยับยั้งการทำงานของแบคทีเรีย (Propionibacterium acnes) ซึ่งเป็นสาเหตุสำคัญของการเกิดสิวได้อีกด้วย

กรดมาเดคาสสิก (Madecassic Acid)

สรรพคุณของใบบัวบกอีกข้อหนึ่ง ได้จากกรดมาเดคาสสิก คือความสามารถในการสังเคราะห์สาร ในกลุ่มไกลโคสะมิโนไกลแคน (Glycosaminoglycan) ที่เรารู้จักกันดีอย่างกรดไฮยาลูรอนิก (Hyaluronic Acid) ซึ่งมีอยู่ตามน้ำไขข้อต่าง ๆ และที่สำคัญคือ เป็นสารที่ช่วยค้ำจุนโครงสร้างระหว่างเซลล์ ช่วยทำงานร่วมกับคอลลาเจนและอิลาสติน เพื่อทำให้โครงสร้างผิวหนังคงรูปร่างอยู่ได้ และช่วยเติมเต็มแผลเป็นไม่ให้เกิดรอยยุบ ทำให้ผิวที่สร้างขึ้นใหม่ ดูเรียบเนียนเสมอกับผิวเดิมได้

สารฟลาโวนอยด์ ไกลโคไซด์ (Flavonoid Glycosides)

นอกจาการสารกลุ่มไตรเทอร์ปีน ที่จะช่วยรักษาอาการบวมช้ำ และเร่งให้แผลหายเร็วขึ้นแล้ว สารในกลุ่มฟลาโวนอยด์ เป็นสารประกอบทรงคุณค่าอีกชนิด ที่ทำให้การใช้ใบบัวบกหลังศัลยกรรมได้ผลดียิ่งขึ้น โดยสารชนิดนี้เป็นสารต้านอนุมูลอิสระ ที่จะช่วยลดการเกิดปฏิกิริยาความเครียดของเซลล์ (Oxidative Stress) ทำให้แผลหายเร็วขึ้น โดยช่วยลดการอักเสบของเซลล์, ลดการกลายพันธุ์ของสารพันธุกรรม, ป้องกันไม่ให้เซลล์เสียรูปร่าง ซึ่งอาจนำไปสู่การเสื่อมสภาพ จนเซลล์ตายได้

หลังจากการศัลยกรรมแบบไหน ที่เหมาะกับการใช้ใบบัวบก ?

แผลที่เกิดจากมีดผ่าตัด

มีหลายการศึกษา ที่ใช้สารสกัดจากใบบัวบกหลังศัลยกรรม แล้วพบว่าสรรพคุณของใบบัวบกในการรักษาแผลผ่าตัด (Incision Wounds) นั้นให้ผลดีมาก โดยสารสกัดจากบัวบกจะช่วยกระตุ้นเซลล์ต่าง ๆ ที่เร่งการหายของแผล ทำให้แผลเป็นที่สร้างขึ้นมีความแข็งแรง เป็นระเบียบ และลดความเสี่ยงของการเกิดแผลเป็นนูนหรือคีลอยด์ได้ เพราะฉะนั้นการผ่าตัดไม่ว่าจะแผลเล็กหรือใหญ่ จะเป็นแค่การกรีดเปิดคิ้ว เพื่อยกกระชับใบหน้า หรือการผ่าตัดเสริมซิลิโคนหน้าอก ก็สามารถใช้สารสกัดจากใบบัวบก ช่วยรักษาแผลได้ไม่ต่างกัน

แผลที่เกิดจากการดูดไขมัน (Liposuction)

หลายคนมักมีปัญหาว่า หลังจากดูดไขมันเซลลูไลท์ (Cellulite, Liposclerosis) แล้ว แผลเป็นที่เกิดจากการผ่าตัด ที่เปิดเพื่อใส่ท่อดูดไขมันนั้น ปิดไม่สนิทหรืออาจเป็นรอยบุ๋ม ยุบลงไปกว่าผิวหนังข้างเคียงอย่างชัดเจน ทำให้สะดุดตาและเกิดรอยที่ไม่น่ามอง นั่นเป็นเพราะผิวหนังที่มีเซลลูไลท์ มักมีการไหลเวียนของเลือดที่ไม่ดี ทำให้แผลหายยาก และอาจเกิดรอยแผลเป็นง่าย

แต่การใช้สารสกัดจากใบบัวบกหลังศัลยกรรม ไม่ว่าจะเป็นแบบรับประทาน หรือใช้ผ่านทางผิวหนัง จะช่วยเพิ่มการสร้างไลซีน (Lysine) และโพรลีน (Proline) ซึ่งเป็นกรดอะมิโนที่ช่วยสร้างคอลลาเจน และช่วยลดการอักเสบของเนื้อเยื่อเกี่ยวพันระหว่างเซลล์ไขมัน เป็นตัวช่วยลดบวมช้ำ ทำให้ลดการกดบีบของเส้นเลือดระหว่างไขมัน เลือดจึงสามารถไหลเข้ามาเลี้ยงผิวหนังได้มากขึ้น แผลจึงหายเร็วขึ้น ช่วยลดโอกาสเกิดแผลเป็นที่ไม่น่ามองได้

แผลเป็นหลังการศัลยกรรมเลเซอร์

มีการศึกษาของจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ที่ให้การรักษาด้วยเลเซอร์ (YAG Laser) ในคนที่เป็นสิวมานานอย่างน้อย 6 เดือน หลังจากนั้นใช้สารสกัดบัวบก ECa 233 ในรูปแบบของเจล (ความเข้มข้น 0.05%) ซึ่งเป็นสารประกอบที่มีสารมาเดคาสโซไซด์ 51% และสารอะเซียติโคไซด์รวมอยู่ด้วย 38% ทาครึ่งใบหน้าวันละ 4 ครั้งนาน 7 วัน จากนั้นลดเหลือวันละ 2 ครั้งนาน 3 เดือน เมื่อนำมาติดตามการรักษาพบว่า การใช้สารสกัดใบบัวบกหลังศัลยกรรมเลเซอร์ จะช่วยลดผื่นแดง (Erythema), สะเก็ดแผล และแผลเป็นโดยรวม ของใบหน้าครึ่งที่ได้รับ ECa 233 ดีกว่าอย่างชัดเจน

แผลที่เกิดจากการศัลยกรรมแผลไฟไหม้

การใช้สารสกัดมาเดคาสโซไซด์ จากใบบัวบกหลังศัลยกรรมเพื่อรักษาแผลไฟไหม้ จะช่วยให้แผลที่เกิดจากไฟไหม้ และแผลที่เกิดจากการรักษาหายได้เร็วขึ้น โดยสารสกัดนี้ จะช่วยเพิ่มปฏิกิริยาการต่อต้านอนุมูลอิสระ, ลดการอักเสบของผิวหนัง, เพิ่มการสังเคราะห์คอลลาเจน และกระตุ้นการสร้างเส้นเลือดใหม่ เป็นเหมือนตัวช่วยลดบวมช้ำ ที่ช่วยให้แผลหายเร็วขึ้นได้

มีการทดลองในหนูพบว่า เมื่อหนูได้รับสารประกอบมาเดคาสโซไซด์ ขนาด 24 มิลลิกรัม/น้ำหนักตัว จะช่วยให้แผลปิดเร็วขึ้น ภายในช่วง 20 วันจากการรักษาเท่านั้น ซึ่งพบว่ามีการสร้างสารไฮดร็อกซีโพรลีน (Hydroxyproline) จำนวนมาก ทำให้เกิดการสร้างตาข่ายของแผล บริเวณผิวหนังชั้นนอกได้ดียิ่งขึ้น


สรรพคุณของใบบัวบก ที่คุณอาจไม่เคยรู้

นอกจากบัวบกจะเป็นตัวช่วยลดบวมช้ำได้ดี หลังจากทำศัลยกรรมแล้ว ยังมีสรรพคุณของใบบัวบกอีกหลายด้านที่คุณอาจไม่เคยรู้ อาทิเช่น

รักษาภาวะหลอดเลือดดำบกพร่อง (Venous Insufficiency)

เกิดจากการอุดตันของหลอดเลือดดำ เป็นได้ทั้งแบบเฉียบพลันและแบบเรื้อรัง โดยเลือดดำจะไหลตามแรงโน้มถ่วง และคั่งอยู่บริเวณขา จากนั้นเมื่อเกิดการรั่วซึมของน้ำเหลืองออกนอกเส้นเลือด จะทำให้เกิดการบวม จนอาจกลายเป็นแผลเรื้อรังได้ ซึ่งมีการศึกษาว่า การใช้ใบบัวบกนาน 2 เดือน จะช่วยลดอาการบวม ทำให้เส้นเลือดขยายตัวและมีการไหลเวียนที่ดีขึ้นได้ 

รักษาแผลเป็นในคนไข้เบาหวาน

จากการศึกษาของ รพ.ธรรมศาสตร์เฉลิมพระเกียรติ ได้ให้คนไข้ที่มีปัญหาแผลเบาหวาน ทั้งที่มีเลือดไปเลี้ยงน้อย และมีแผลติดเชื้อที่ยังรักษาได้ไม่ดี รับประทานแคปซูลสกัดจากใบบัวบก ครั้งละ 2 แคปซูล วันละ 3 ครั้งหลังอาหารพบว่า คนที่ได้สารสกัดใบบัวบก มีการหดรั้งของแผลที่ดีกว่า จึงอาจช่วยให้แผลสมานได้เร็วขึ้นด้วย

เพิ่มความสามารถในการทำงานของสมอง

สารสกัดจากบัวบก ช่วยลดสารมาลอนไดดีไฮด์ (Malondialdehyde, MDA) ในสมอง ซึ่งเกิดจากปฏิกิริยาเคมีของไขมัน และยังช่วยเพิ่มระดับของกลูตาไธโอน (Glutathione) ซึ่งเป็นสารต้านอนุมูลอิสระ ที่ออกฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระได้ดีมาก ทำให้ช่วยเพิ่มความสามารถในการจดจำ และทำให้สมองทำงานได้ดีขึ้น

สรุป

จากการศึกษาวิจัยเกี่ยวกับสารสกัดจากบัวบก ที่มีมาอย่างต่อเนื่อง ทำให้ทราบว่าการใช้ใบบัวบกหลังศัลยกรรม สามารถช่วยลดอาการบวมช้ำ, ทำให้แผลหายเร็วขึ้น และลดความเสี่ยงในการเกิดแผลนูนหรือคีลอยด์ได้ ซึ่งจะเป็นประโยชน์มาก ในการใช้รักษาแผลผ่าตัดหลังจากทำศัลยกรรม เพราะนอกจากจะช่วยให้ยุบบวม และแผลหายเร็วขึ้นแล้ว ยังสามารถช่วยบรรเทาอาการเจ็บปวดได้อีกด้วย ทั้งนี้เป็นเพราะสารประกอบไตรเทอร์ปีนที่มีอยู่ในบัวบก ทั้งอะเซียติโคไซด์, กรดอะเซียติก, มาเดคาสโซไซด์, กรดมาเดคาสสิก นอกจากนี้ยังมี สารเควอเซติน, สารแทนนิน, น้ำมันหอมระเหย และกรดอะมิโนอีกหลายชนิด ที่ทำให้บัวบกมีสรรพคุณในการรักษาอีกมากมาย ที่ยังกล่าวถึงได้ไม่หมดในที่นี้

อ้างอิงจาก

Sh Ahmed A, Taher M, Mandal UK, Jaffri JM, Susanti D, Mahmood S, et al. Pharmacological properties of Centella asiatica hydrogel in accelerating wound healing in rabbits. BMC Complement Altern Med. 2019 Aug 14;19(1):213. doi: 10.1186/s12906-019-2625-2. PMID: 31412845; PMCID: PMC6693193.

Shukla A, Rasik AM, Jain GK, Shankar R, Kulshrestha DK, Dhawan BN. In vitro and in vivo wound healing activity of asiaticoside isolated from Centella asiatica. J Ethnopharmacol. 1999 Apr;65(1):1-11. doi: 10.1016/s0378-8741(98)00141-x. PMID: 10350364.

Shetty BS, Udupa SL, Udupa AL, Somayaji SN. Effect of Centella asiatica L (Umbelliferae) on normal and dexamethasone-suppressed wound healing in Wistar Albino rats. Int J Low Extrem Wounds. 2006 Sep;5(3):137-43. doi: 10.1177/1534734606291313. PMID: 16928669.

Shen X, Guo M, Yu H, Liu D, Lu Z, Lu Y. Propionibacterium acnes related anti-inflammation and skin hydration activities of madecassoside, a pentacyclic triterpene saponin from Centella asiatica. Biosci Biotechnol Biochem. 2019 Mar;83(3):561-568. doi: 10.1080/09168451.2018.1547627. Epub 2018 Nov 19. PMID: 30452312.

Bylka W, Znajdek-Awiżeń P, Studzińska-Sroka E, Brzezińska M. Centella asiatica in cosmetology. Postepy Dermatol Alergol. 2013 Feb;30(1):46-9. doi: 10.5114/pdia.2013.33378. Epub 2013 Feb 20. PMID: 24278045; PMCID: PMC3834700.

Damkerngsuntorn W, Rerknimitr P, Panchaprateep R, Tangkijngamvong N, Kumtornrut C, Kerr SJ, et al. The Effects of a Standardized Extract of Centella asiatica on Postlaser Resurfacing Wound Healing on the Face: A Split-Face, Double-Blind, Randomized, Placebo-Controlled Trial. J Altern Complement Med. 2020 Jun;26(6):529-536. doi: 10.1089/acm.2019.0325. Epub 2020 Apr 20. PMID: 32310680.

Veerendra Kumar MH, Gupta YK. Effect of different extracts of Centella asiatica on cognition and markers of oxidative stress in rats. J Ethnopharmacol. 2002 Feb;79(2):253-60. doi: 10.1016/s0378-8741(01)00394-4. PMID: 11801389.

Martinez-Zapata MJ, Vernooij RW, Simancas-Racines D, Uriona Tuma SM, Stein AT, Moreno Carriles RMM, Vargas E, Bonfill Cosp X. Phlebotonics for venous insufficiency. Cochrane Database Syst Rev. 2020 Nov 3;11(11):CD003229. doi: 10.1002/14651858.CD003229.pub4. PMID: 33141449; PMCID: PMC8094625.

Paocharoen V. The efficacy and side effects of oral Centella asiatica extract for wound healing promotion in diabetic wound patients. J Med Assoc Thai. 2010 Dec;93 Suppl 7:S166-70. PMID: 21298840.

Veerendra Kumar MH, Gupta YK. Effect of different extracts of Centella asiatica on cognition and markers of oxidative stress in rats. J Ethnopharmacol. 2002 Feb;79(2):253-60. doi: 10.1016/s0378-8741(01)00394-4. PMID: 11801389.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *